Thứ Năm, 1 tháng 10, 2015

Giáo Đường in bóng

     
Nhà Thờ Bảo Nham (Hình: Minh Văn)
     Dù là nơi thôn quê hay phố phường tấp nập, sự hiện diện của một ngôi thánh đường bao giờ cũng mang đến vẻ đẹp thanh bình. Mỗi khi tiếng chuông nhà thờ lảnh lót vang lên, gợi cho ta cảm giác linh thiêng và bình yên lạ kỳ. Nó vừa tôn nghiêm, vừa gần gũi trong tâm thức bao người. Giáo Đường là công trình văn hóa tín ngưỡng, có lịch sử riêng và luôn gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng.

     Nhà thờ giáo xứ Bảo Nham - Giáo phận Vinh - có lối kiến trúc độc đáo, lại đẹp về cảnh quan. Tọa lạc trên gò đất cao, nhà thờ được xây bằng đá, cách đó khoảng vài trăm mét có một ngôi lèn rất đẹp, điểm tô cho phong cảnh hữu tình. Từ trên đỉnh lèn nhìn xuống, thấy nhà cửa nhấp nhô và ruộng đồng xanh mướt một màu. Ở đây sát quốc lộ 7, người xe tấp nập ngược xuôi, vì vậy mà thắng cảnh Bảo Nham nhanh chóng được người ta biết đến. Từ đây xuôi theo quốc lộ 7 chỉ chừng 15 cây số thì giao thoa với quốc lộ 1, giao thông rất thuận tiện. Cho dù giáo phận Vinh có nhiều nhà thờ lớn và đẹp, nhưng mức độ nổi tiếng thì ít có nơi đâu sánh được với Bảo Nham.

     Chúng tôi đến thăm thắng cảnh Bảo Nham vào một sáng mùa hè.

     Từ dưới nhìn lên, ngôi Thánh đường bằng đá sừng sững uy nghiêm, những ngọn tháp cao vút như muốn vươn tới tầng trời.

     Nhà thờ Bảo Nham được khởi công xây dựng vào năm 1888, dưới sự chủ trì của giáo sĩ người Pháp Adolphe Klinglé. Sau 16 năm thi công ròng rã bởi những người thợ tài khéo nhất, đến năm 1904 thì hoàn thành. Giáo đường có lối kiến trúc Gô-tích (Gothic) với ngọn tháp cao, trên đó có đặt ba quả chuông. Nhìn lên, ta sẽ thấy những mái vòm bằng đá uốn cong, cho thấy mức độ xây dựng công phu của người xưa. Toàn bộ nhà thờ được ghép bằng những tảng đá granit lớn đẽo gọt trơn nhẵn, có xuất xứ từ Thanh Hóa.

     Người trông coi di tích cho biết, chiều cao của nhà thờ Bảo Nham là 37m, chiều rộng 14m. Tháp chuông cao nhất lên đến 28m. Ba quả chuông được đúc bằng đồng, trong đó chuông nặng nhất là 800kg. Quanh mái nhà thờ còn có 24 tháp nhỏ mang kiến trúc cổ xưa. Đặc biệt, trên đỉnh tháp có gắn một con gà được làm bằng hợp kim, có thể xoay theo chiều gió.

     Nhìn ra hai bên, các cửa sổ của nhà thờ được khảm bằng những bức họa trên các phiến đá nhẵn và trơn, trông rất sống động. Do kiến trúc bằng đá nên nhà thờ có chức năng điều hòa không khí rất tốt. Nhiệt độ bên trong nhà thờ luôn mát lạnh vào mùa hè, mặc dù ngoài trời đang nóng hầm hập.

     Nửa sau thế kỷ 19, ở Việt Nam bùng phát một phong trào chính trị gọi là “Văn Thân”, do các nho sĩ lãnh đạo. Với khẩu hiệu “Bình Tây, sát Tả”, họ đã ra tay giết hại người Công Giáo. Chữ “Tả” ở đây chỉ đạo Công Giáo, mà họ cho là tà đạo. Đây là một sự hiểu lầm đáng tiếc, vì những người tham gia phong trào này cho rằng đạo Công Giáo là của người Tây, là đồng minh của Pháp, cho nên cần phải trừ diệt. Một lý do nữa khiến họ kỳ thị người Công Giáo, đó là đạo này chỉ tin vào Đức Chúa trời, mà không tin vào giáo lý Khổng Mạnh. Người Công giáo ở Bảo Nham cũng phải chịu chung sự kỳ thị và bách hại đó, vì vậy mới dẫn đến sự tích Lèn Bảo Nham sau này.
     
Lèn Đá Bảo Nham (Hình: Minh Văn)
     Năm 1883, những người theo phong trào Văn Thân lại tấn công giáo xứ Bảo Nham. Giáo dân phải leo lên lèn đá để lánh nạn. Bên dưới, quân lính kéo đến bao vây chật kín như nêm, khiến cho không một ai có thể trốn thoát. Những người bị vây trên lèn hơn một tuần lễ đã trở nên đói khát, nhưng vẫn không chịu đầu hàng. Để bắt giáo dân phải khuất phục, quân Văn Thân chất củi và rơm rạ quanh lèn rồi châm lửa đốt.  Trên lèn, người ta chắp tay cầu nguyện Đức Mẹ Maria cứu giúp con cái Bảo Nham trong cơn nguy biến này. Đột nhiên mây đen ở đâu ùn ùn kéo tới, trời chuyển mưa như trút nước. Những kẻ bao vây chưa hết ngỡ ngàng thì vừa lúc đó đạo quân của thừa sai Thông (Adolphe Klingler) cũng vừa kịp kéo đến đánh tan quân Văn Thân để giải vây cho Bảo Nham.

     Để tỏ lòng biết ơn sự cứu giúp mầu nhiệm của Đức Mẹ đối với con cái của người, nhà thờ đá Bảo Nham được giáo dân xây dựng 5 năm sau đó. Nhờ vậy mà chúng ta có một ngôi Thánh đường kỳ vĩ, cũng như di tích lèn thánh Đức mẹ Bảo Nham như hôm nay.

     Chúng tôi lần theo các bậc thang bằng đá để đi lên Lèn, trên đó được đặt các bức tượng mô phỏng con đường Thánh giá (con đường khổ nạn của chúa Giê-su). Giữa lưng chừng ngôi Lèn có một khoảng trống bằng phẳng, cạnh đó là hang Đức Mẹ. Hang cao 6m, rộng 5,4m, chiều sâu là 14m. Sau khi lên tới đỉnh lèn, người ta lại có thể đi xuống bằng một lối bậc thang đá khác nữa. Trên lèn có nhiều cây leo bám vào vách đá, khiến cho phong cảnh trở nên tự nhiên và đẹp mắt. Dưới chân lèn, người ta khơi dòng nước thành một con suối chảy quanh, với những cây cầu nhỏ bắc qua. Những chiếc ghế đá được sắp đặt khéo léo, du khách có thể ngồi nghỉ ngơi vãn cảnh. Tại đây người ta thường dừng chân để chụp những bức hình lưu niệm, sau một chặng leo núi thú vị. Nhìn từ xa, lèn đá Bảo Nham trông giống như một hòn non bộ khổng lồ, nổi lên sừng sững giữa bao la ruộng đồng và làng mạc.
     
Phong cảnh nhìn từ trên Lèn (Hình: Minh Văn)
     Người dân địa phương vẫn kính cẩn gọi Lèn đá Bảo Nham là “Lèn Thánh Đức Mẹ Lộ Đức Bảo Nham”, với ý nghĩa là hang nơi Đức Mẹ hiện ra.

     Khác với nhiều nhà thờ, Bảo Nham không chỉ là nơi sinh hoạt tôn giáo, mà còn là địa điểm tham quan của du khách khắp nơi. Người ta đến đây để xem tận mắt công trình nhà thờ bằng đá, để được leo lên Lèn ngắm nhìn cảnh quan thiên nhiên.

     Chuyến tham quan Bảo Nham của chúng tôi kết thúc tại sân nhà thờ. Từ đây nhìn xuống, có thể bao quát toàn cảnh giáo xứ, vì Giáo Đường tọa lạc ở địa thế cao nhất trong vùng. Lòng chợt hồi tưởng, như hiện ra trước mắt cái cảnh tượng công trường tấp nập khi xưa, khi mà hàng trăm công nhân cùng nhau nâng những tảng đá lên cao để xây dựng ngôi Thánh Đường kỳ vĩ cho hậu thế này. Với phương tiện thời đó, quả là công việc không hề dễ dàng chút nào, nhưng với niềm tin vào Chúa và Đức Mẹ mà người ta đã vượt qua tất cả.

     Ánh nắng ban mai đã bắt đầu chiếu rọi tháp chuông nhà thờ xuống nền đá, gió từ đồng nội thổi vào đây mát rượi. Truyền thuyết về hang Đức Mẹ hiển linh cùng với dáng vẻ cổ kính của ngôi Thánh Đường hòa quyện, tạo cho du khách một cảm giác kỳ ảo và linh thiêng lạ thường.