Chủ Nhật, 15 tháng 11, 2015

Bóng tỏa thời gian

     
Hoa Lộc Vừng
    Lan mở cánh cổng quấn đầy những dây leo, thấy tôi, cô vui mừng reo lên:

     - A! Anh Phú! Mời anh vào nhà chơi!

     Nói rồi Lan đưa tay vuốt nhẹ lọn tóc vừa mới xõa xuống trán, khuôn mặt xinh đẹp ửng hồng. Khép cánh cổng lại, cô nhanh nhảu bước theo tôi, tíu tít:

     - Lâu quá rồi anh em mình không gặp nhau! Bây giờ anh làm việc ở đâu?...

     Dường như tôi quên trả lời Lan, vì tâm trí lúc này đang mãi theo đuổi những ý nghĩ xa xăm. Khung cảnh khu vườn quen thuộc hiện ra, lấp ló sau tán lá xanh biếc, những bông hoa Thược Dược đang lặng lẽ khoe sắc.


o0o

     Khi còn là sinh viên, mỗi lần về hè hay nghỉ tết, tôi thường xuống chơi nhà chú  Quốc. Điều khiến tôi thích thú nhất là được ngắm nhìn khu vườn cảnh xinh đẹp mà chú dày công chăm sóc, để rồi lặng lẽ suy tư. Ở cái tuổi thất thập, ngoài việc vui vầy con cháu, chú Quốc còn đam mê trồng và chăm sóc cây cảnh, như là một cách để bày tỏ tình yêu đối với thiên nhiên. Là người hoài cổ, chú luôn tiếc nuối cho những giá trị văn hóa tốt đẹp một thời đã qua. Chú thường nói rằng, cái thời đại này nó kỳ cục, chẳng giống kiểu gì cả. Cho nên chú thán phục những người theo nho học xưa lắm, vì cho rằng họ có lễ nghĩa và thực tài, chứ không nhố nhăng như mấy ông cán bộ bằng cấp giả bây giờ. Cái dáng dấp ông đồ của chú Quốc thể hiện rõ ở dáng đi từ tốn, thanh nhã, ở vốn kiến thức uyên bác mà tôi hằng mến phục.
  
    Thiên nhiên luôn gợi cho ta những tư tưởng hữu ích, nhất là đối với người Á Đông. Mỗi tư thế, dáng vẻ của cây cối đều được con người gửi gắm vào đó những tâm sự thầm kín và triết lý nhân sinh. Việc chăm sóc cây của chú Quốc bao giờ cũng cẩn trọng, giống như khi người ta thực hành một lễ nghi tôn giáo linh thiêng. Khuôn mặt chú đăm chiêu, bàn tay nhẹ nhàng nâng niu, như sợ làm đau, làm hỏng những cành lá xanh tươi mơn mởn. Đối với một người yêu cây, chăm sóc để hằng ngày chờ cho ra từng nụ, từng chồi, thì tình cảm đó cũng thật dễ hiểu lắm vậy. Trong sân, ngoài vườn nhà chú sắp đầy những chậu cảnh. Trên mái hiên, các giò phong lan được treo lơ lững, đung đưa đón gió. Những lúc đến chơi nhà, tôi và chú thường ngồi ở bộ bàn ghế đá ngoài sân, rồi vừa ngắm nhìn cây cảnh, vừa luận bàn về văn học, lịch sử.

     Theo quan niệm Á Đông, cây cối đại diện cho thiên nhiên, là vũ trụ thu nhỏ trước mắt ta. Sống hài hòa với thiên nhiên, hòa mình vào vũ trụ, đó là nghĩa vụ mà con người phải hướng tới. Trên có trời, dưới có đất, ở giữa là người. Từ xưa, người ta đã đưa ra thuyết “Thiên - Địa - Nhân”, cũng là để gửi gắm triết lý nhân sinh này vậy.

     Những hôm trời lạnh, chú Quốc thường khoác hờ lên vai chiếc áo ấm để đi dạo trong vườn, hai ống tay áo bỏ không buông thỏng, đung đưa theo từng nhịp bước. Đôi khi người ta lại bắt gặp chú ngồi ngắm cây, uống rượu làm thơ, chìm đắm trong thiên nhiên để mà xa lánh nhiễu nhương thời cuộc. Những lúc như vậy, trông chú chẳng khác gì một nhà hiền triết ẩn dật phương đông cả.
     
     Phía tây của khu vườn, có một cây Lộc Vừng cổ thụ, cành lá sum suê. Chú thường nói rằng, khi đứng dưới một gốc cây cổ thụ, ta sẽ cảm nhận được dòng chảy thời gian, từ đó mà thấy cái hữu hạn của đời người. Đúng vậy! Là một thực thể sống, cây vươn thẳng lên trời xanh, rễ bám sâu vào lòng đất. Thời gian qua đi, lịch sử thăng trầm biến đổi, nhưng cây vẫn đứng đó, tỏa bóng mát cho đời.

     Tối hôm trước có một trận mưa xuân nặng hạt, cây cối như được gột rửa bởi một bàn tay mầu nhiệm vô hình. Những chồi xanh non tơ e ấp sau kẽ lá, rung rinh trong không khí se lạnh sáng mai. Xúc cảm trước khung cảnh thiên nhiên, chợt nhớ đến người bạn già tâm giao, tôi lấy xe rồi đi xuống nhà chú Quốc chơi. Đến nơi thì thấy chú đang quét sân, vẫn cái dáng điệu đó, an nhiên tự tại như một nhà hiền triết. Nhẹ nhàng đưa cán chổi sột soạt, chú tiếc rẻ đưa mắt nhìn những cánh hoa dưới sân bị mưa gió làm cho rơi rụng.

     Chẳng để ý đến những gì đang diễn ra xung quanh, lúc này chú vừa cúi xuống nhặt một cánh hoa, vừa ngâm khe khẽ:

Xuân miên bất giác hiểu
Xứ xứ văn đề điểu
Dạ lai phong vũ thanh
Hoa lạc tri đa thiểu? (*)
(Đang giấc xuân chợt tỉnh
Chốn chốn tiếng chim ca
Trong mưa gió đêm qua
Biết hoa rơi nhiều ít?)

     Sợ làm mất đi cái phút thi hứng của chú, tôi đứng im lặng, chắp tay mà nhìn ra ngoài vườn.

     Như chợt tỉnh, vừa nhác trông thấy tôi, chú vui mừng:

     - Cháu xuống chơi đó ư? Mời vào trong này ta nói chuyện!

    Cất cái chổi vào chỗ góc nhà xong, chú rửa tay rồi vội mang ấm đi pha trà. Hơi nước nóng vuột, khói bốc lên nghi ngút khiến cho căn phòng trờ nên ấm cúng hơn. Vừa rót trà, chú vừa cho biết là sáng ra đã kịp nấu nước pha trà, nhưng vì thấy có nhiều cành lá bị mưa gió làm rụng nên phải quét dọn. Bây giờ cháu đến vừa kịp lúc, hai chú cháu ta cùng thưởng trà vậy. Bữa nay đầu xuân, câu chuyện mà chú đề cập là vẻ đẹp thiên nhiên trong thơ Đường. Chú cho rằng, đây là thể loại thơ có niêm luật chặt chẽ, ý tứ sâu xa, người có tài thơ mới có thể làm được. Dịch thơ đường lại càng khó nữa, phải có vốn từ phong phú, khả năng cảm thụ thơ tốt thì mới dịch thoát ý và hay. Lúc này, khói hương trầm trên bàn thờ thoang thoảng, câu chuyện văn chương cũng vì thế mà trở nên trang trọng khác thường.

     Rồi để thưởng thức không khí mùa xuân, chú dẫn tôi ra vườn đi dạo và ngắm cây. Nào là Mẫu Đơn, Liễu, Trúc quân tử, Tùng, Bách, hoa Lan, Cúc, Thược Dược…; với cây Bonsai, đến chỗ nào, chú cũng giải thích cặn kẽ cho tôi về các thế như: Tam Đa, trực quân tử, thất hiền, bạt phong hồi đầu, hạc lập, phụ tử, mẫu tử, long giáng, ngũ nhạc…

     Đang mãi ngắm nhìn, chợt nghe tiếng chim Khuyên hót lên réo rắt, vui tai. Lúc này, mưa lại lất phất rơi, khiến cho những bông hoa như ngậm sương lấp lánh. Trước mắt là một cây Dương Liễu đang rũ bóng. Tức cảnh, chú cao hứng mà cất giọng ngâm rằng:

Dưới cầu nước chảy trong veo
Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha  (**)

o0o
     
Dương Liễu
     Thời gian lặng lẽ qua mau, mới đó mà đã ba năm ngày chú vĩnh biệt chúng tôi để về với thế giới vĩnh hằng. Cảnh cũ còn đây, nhưng người xưa đã khuất. Thực là, chim Khuyên bặt tiếng, cỏ cây ngậm ngùi.

     Hồi xưa, Lan hãy còn là cô bé học sinh, ngượng ngùng mỗi khi thấy tôi đến chơi nhà. Mãi bôn ba nơi xứ người, cho nên tôi cũng ít có dịp về thăm quê. Thoáng chốc, giờ đây Lan đã là sinh viên đại học, với dáng vẻ yêu kiều. Tôi cũng vui mừng, vì thấy cô con gái nhỏ của chú Quốc trở nên xinh đẹp trưởng thành.

     Tôi xin phép Lan ra thăm vườn cây, cô “dạ” một tiếng nhỏ nhẹ, rồi lặng lẽ bước đi bên cạnh. Vắng bàn tay chăm sóc của chủ nhân, khu vườn nay khác xưa nhiều lắm. Liều buồn xơ xác, cỏ dại mọc um tùm bên những khóm hoa héo úa.

      Bất giác cả hai chúng tôi cùng đứng dưới gốc cây Lộc Vừng cổ thụ. Hoa rụng xuống như một tấm thảm đỏ chói dưới chân. Mái tóc Lan lúc này cũng vương đầy những cánh hoa.

      Đôi mắt huyền bâng khuâng, chợt Lan nhìn tôi, rồi buộc miệng nói khẽ:

     - Đời người cũng giống như kiếp hoa anh nhỉ? Mới đây thôi mà bố em đã dưới suối vàng được mấy năm rồi. Như vẫn còn đây bóng dáng của ông khi đang chăm sóc cho khu vườn vậy!

     Rồi vài giọt nước mắt long lanh lăn nơi khóe mắt cô, khiến cho tôi trở nên bối rối. Phải rồi! Đời người như một kiếp hoa. Nếu như hoa nở hoa tàn thì con người cũng có sinh, có tử. Tất cả đều phải tuân theo quy luật tự nhiên đấy thôi.

      Gió nhẹ nhàng thổi qua đây. Trên đầu chúng tôi, những tán Lộc Vừng xòe rộng, đung đưa tỏa bóng với thời gian.

_____________________________________________________________________________

(*): Bài thơ “Xuân hiểu” của Mạnh Hạo Nhiên thời nhà Đường bên Trung Quốc.

(**): Hai câu thơ trong tác phẩm “Truyện Kiều” của Nguyễn Du.