Thứ Năm, 3 tháng 12, 2015

Thổi hồn cho Gỗ

   
Đèn Lồng trang trí (Hình: Minh Văn)
     Nghề đồ gỗ có xuất xứ từ lâu đời và luôn gắn bó mật thiết với cuộc sống con người. Ban đầu người ta làm ra những đồ vật thông dụng để phục vụ sinh hoạt như giường, tủ, bàn ghế, kệ sách, sau đó là các đồ thủ công mỹ nghệ cao cấp khác. Gỗ là vật liệu tốt và dễ kiếm, vì cây cối mọc ở xung quanh ta, ngay trong vườn nhà, xa hơn nữa là đồi núi bạt ngàn. Con người thường có xu hướng chọn những giống gỗ tốt để đóng đồ, làm sao cho sản phẩm vừa bền, lại đẹp. Dân ta vẫn gọi nôm na nghề làm đồ gỗ là thợ mộc (phiên âm tiếng Hán, gỗ là mộc: ).  Dần dà, thợ mộc trở thành một nghề quen thuộc. Nhiều địa phương trên khắp cả nước, đã hình thành nên những làng nghề nổi tiếng, với những sản phẩm gỗ tài hoa. Nghệ nhân đã kỳ công thổi hồn mình vào từng thớ gỗ, để khi ngắm một sản phẩm hoàn tất, ta cảm nhận được những ý tưởng gửi gắm trong đó, cũng như tài năng cao siêu của họ.

     Xem một sản phẩm đồ gỗ, cũng giống như khi đang thưởng thức một tác phẩm nghệ thuật vậy. Ở đây, chất liệu mà người nghệ sĩ chọn để sáng tạo là gỗ, trên đó được chạm khắc những hoa văn tinh tế, sống động. Ngoài những hình khắc hay chạm, khảm mô phỏng thiên nhiên và cuộc sống, nghệ nhân còn thể hiện các điển tích văn học hay lịch sử một cách tài tình. Để được coi là một sản phẩm đẹp, hoa văn phải sắc nét và sống động. Nhìn vào như thấy hoa đang nở, chồi biếc đang phô, nước chảy và mây bay không ngừng. Dù hoa văn cầu kỳ hay đơn giản, qua bàn tay nghệ nhân tài hoa, nó đều trở nên đẹp mắt.

     Anh Thanh người quê gốc Nam Định, vốn là một thợ mộc lâu năm. Ngày trước anh vào làm thợ tại vùng đất Yên Thành – xứ Nghệ này, rồi lấy vợ sinh con ở đây. Bây giờ không làm thợ nữa, anh lại mở cửa hàng bán đồ gỗ tại nhà. Tất cả các sản phẩm bày bán, đều có xuất xứ từ làng nghề La Xuyên quê anh.

     Làng nghề chạm khắc gỗ La Xuyên được hình thành cách đây mười thế kỷ, nay thuộc xã Yên Ninh, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định. Làng nổi tiếng với những sản phẩm đẹp và chất lượng. Trước đây, nhiều nghệ nhân của làng đã từng tham gia xây dựng cố đô Hoa Lư, kinh đô Thăng Long, Đông Đô, kinh thành Huế, đóng góp công sức và trí tuệ tài hoa cho đất nước.

     Anh Thanh kể:

     - Nếu chú có dịp ghé thăm, cứ đến đầu làng La Xuyên là đã nghe tiếng đục đẽo râm ran rồi. Gần như cả làng đều làm nghề gỗ, sản phẩm bày la liệt khắp nơi. Lũ trẻ được đào tạo từ rất sớm, lớn lên mười lăm, mười sáu tuổi là tay nghề đã vững vàng. Nghề truyền thống mà! Nghệ nhân khéo tay trong làng này nhiều lắm!...

     Những ký ức về làng nghề quê hương như sống lại, vẻ mặt anh đầy tự hào:

     - Làng nghề nổi tiếng, cho nên người ta đến đặt hàng rất nhiều. Bây giờ khách du lịch nghe danh cũng đến tham quan, họ thường mua những đồ thủ công mỹ nghệ để lưu niệm cho chuyến đi. Quê anh bây giờ phát triển mạnh, cũng nhờ nghề chạm khắc gỗ mà ông cha để lại này đấy!...

     Rồi anh dẫn tôi đi tham quan một vòng gian trưng bày sản phẩm của mình.             
   
Đồ gỗ gia dụng (Hình: Minh Văn)
     Tại đây, dường như có đủ kiểu, loại mà nghề đồ gỗ có thể làm ra. Từ những bộ bàn ghế đắt tiền được chạm khảm công phu, mô phỏng kiểu dáng các đời nhà Tống, Minh, Thanh, thậm chí cả đời nhà Tần bên Trung Quốc, rồi có kiểu Hoàng gia Châu Âu nữa. Mỗi loại có một vẻ đẹp riêng, tùy theo sở thích khách hàng. Những bộ Trường Kỷ được đóng rất đẹp, hoa văn tinh tế, cho thấy trình độ tay nghề cao của người thợ làm ra. Ai hoài cổ hơn thì có thể mua về bộ sập gụ, tủ chè, kèm cả hoành phi câu đối. Tất cả đều được làm rất kỳ công, phải là những người đam mê đồ gỗ thực sự mới biết thưởng thức hết cái vẻ đẹp mà nó mang lại.

     Một góc khác trưng bày đồ thủ công mỹ nghệ. Nào là tráp đựng bánh kẹo, hoa quả, ống đựng tăm, lọ cắm hoa, Tượng mô phỏng các loài chim, muông thú, bảo tháp, tượng phật. Đèn lồng trang trí với kiểu dáng cổ kính và độc đáo. Có cả những chiếc đồng hồ quả lắc khung gỗ cao bằng đầu người, ai nhìn thấy cũng thích, cũng mê cả. Trên tường còn treo các bức tranh khảm trai, đặc biệt là bộ tứ bình, mô phỏng bốn mùa: xuân, hạ, thu, đông đặc sắc. Rồi nào là đôn, nào khung gương, tủ tường, thực là phong phú khôn kể xiết.

     Hồi xưa, nghề đồ gỗ gia dụng ở quê tôi còn hiếm lắm, chủ yếu là những tốp thợ từ ngoài bắc vào hành nghề. Họ làm ra những sản phẩm đẹp và hợp thời trang, vì vậy mà rất được ưa chuộng. Các gia đình muốn đóng đồ để sử dụng, phải nuôi cả tốp thợ ăn nghỉ trong nhà hàng tháng trời. Bây giờ cửa hàng bày bán đồ gỗ rất nhiều, hàng hóa lưu thông, cho nên nghề làm đồ mộc tại gia cũng không còn tồn tại nữa. Mỗi khi cần mua sản phẩm gì, người ta chỉ việc đến cửa hàng, rồi tha hồ mà lựa chọn theo ý mình.

     Ấy là chưa kể những đồ gỗ được làm công nghiệp hiện nay. Sản phẩm vô cùng đa dạng và tiện lợi, phong cách Châu Âu hiện đại. Những người trẻ mới lớn lên thì ưa chuộng những sản phẩm kiểu này, vì nó đơn giản, lại phù hợp với lối sống thời nay. Giá thành rẻ, tiện ích sử dụng vượt trội, cho nên nó thực sự là đối thủ cạnh tranh đáng nể đối với nghề đồ gỗ truyền thống vậy.

     Tuy nhiên, đối với người hoài cổ, đồ gỗ truyền thống mới có giá trị đích thực và thỏa mãn được niềm đam mê. Họ có tâm lý sùng bái sản phẩm của những làng nghề nổi tiếng. Bởi vì yêu thích cái phong cách cổ điển Á Đông, say mê đường nét chạm trổ công phu từ những tấm gỗ nguyên khối và quý hiếm. Có lẽ, đường nét tinh tế chạm khắc, hoặc vẻ đẹp óng ánh khảm trai với đường vân gỗ tự nhiên đã thu hút và thôi miên tâm hồn họ.

     Anh Thanh cầm cái chổi lông nhẹ phất phơ để quét bụi, rồi chỉ vào một bức tranh khảm:
     
Đồng Hồ mỹ nghệ (Hình: Minh Văn)
     - Chú xem! Sản phẩm đẹp là phải như thế này. Đường nét chạm khảm sống động. Muông thú sinh hoạt tự nhiên. Cỏ cây hoa lá thì mơn mởn như đang vươn lên đón những giọt sương của đất trời. Khi ngắm nhìn, ta như quên là đang xem một tác phẩm chạm khắc!...

     Tôi trầm trồ:

     - Đúng là giống y như thật!...
     
     Với những sản phẩm tài hoa này, quả là sau khi chiêm ngưỡng, người ta sẽ không ngần ngại bỏ ra một món tiền kha khá để mà mua về trưng trong nhà. Bởi nó sẽ làm cho căn phòng trở nên đẹp và sang trọng. Đặc biệt, khi khách đến chơi, họ sẽ không ngừng thán phục cái khiếu thẩm mỹ của chủ nhân vậy.

     Người ta làm căn nhà đẹp, cũng phải dành ra một số tiền để mua sắm đồ gỗ nội thất. Người Việt ta ưa thích đồ gỗ, đặc biệt là những sản phẩm từ gỗ tốt, được chế tạo công phu, tinh xảo. Có thể nói, sản phẩm đồ gỗ như là bộ mặt ngôi nhà, nó khiến cho chủ nhân không khỏi tự hào về cái tài lựa chọn và sắp xếp tinh tế của mình.

     Từ những tấm ván hay khúc gỗ vô tri, qua bàn tay tài hoa của nghệ nhân, nó đã trở thành đồ vật hữu ích và sống động. Cuộc sống con người nhờ thế mà tiện nghi, tốt đẹp hơn. Cho nên, nghề thợ mộc không chỉ làm ra những đồ dùng sinh hoạt, mà thực sự đã tạo nên những tác phẩm nghệ thuật cho cuộc đời vậy.